Kiedy powstała pierwsza strona internetowa?

Historia pierwszej strony WWW zaczyna się pod koniec 1990 roku w laboratorium CERN. Brytyjski fizyk Tim Berners-Lee opracował tam prototyp sieci WWW, tworząc pierwszy serwer i przeglądarkę na komputerze NeXT. Pierwsza strona (web page) powstała 20 grudnia 1990 i pierwotnie była dostępna tylko wewnątrz CERN. Zawierała opis projektu World Wide Web oraz instrukcje dla użytkowników. Dwa lata później (sierpień 1991) Berners-Lee ogłosił sieć w sieci (na grupach dyskusyjnych Usenet), co rozpoczęło globalną ekspansję www . W 1993 roku CERN udostępnił oprogramowanie WWW w domenie publicznej, a wkrótce pojawiły się pierwsze graficzne przeglądarki (np. Mosaic), co przyspieszyło rozwój sieci. Ponad trzy dekady później World Wide Web stała się podstawą globalnej komunikacji – e‑sklepy, jak i nasz własny sklep internetowy, mogą obecnie prezentować ofertę online dzięki technologii zapoczątkowanej przez pierwszą stronę w CERN.

Geneza pierwszej strony internetowej

Początki idei World Wide Web

Wszystko zaczęło się od problemu z dostępem do informacji w środowisku akademickim. W 1989 roku Tim Berners-Lee zaproponował w CERN system umożliwiający łatwe łączenie dokumentów hipertekstowych poprzez Internet. To był początek historii WWW. Projekt ten miał na celu **zastosowanie hipertekstu do wymiany danych między fizykami i naukowcami z całego świata. Berners-Lee połączył znane już koncepcje (hypertext, TCP/IP, DNS) w nowy system. Opracował HTML (język znaczników) do tworzenia stron, URL (adresowanie dokumentów) i HTTP (protokół wymiany). W maju 1990 roku zaprezentował swój projekt przełożonym – usłyszał wówczas: „projekt jest niejasny, ale ekscytujący”. Mimo wątpliwości, uzyskał pozwolenie i zaczął realizować prototyp.

W 1990 roku, korzystając z komputera NeXT (znanego jako „Cube”) umieszczonego w CERN, Berners-Lee napisał pierwszą przeglądarkę Web oraz serwer (o nazwie CERN httpd). Do końca roku wszystkie elementy systemu działały – powstała pierwsza strona oraz pierwszy serwer WWW. Komputer był włączony 24 godziny na dobę i zabezpieczono go instrukcją „DO NOT POWER IT DOWN!”. Takie warunki techniczne zapewniały ciągłość działania prototypu sieci. Podsumowując, idea WWW narodziła się w CERN w 1989 roku, a prace konstrukcyjne zakończyły się na przełomie 1990/1991.

Rola Tima Bernersa-Lee i CERN-u

Wynalazcą World Wide Web jest Tim Berners-Lee, brytyjski fizyk i informatyk pracujący w CERN. To on zaprojektował protokół oraz oprogramowanie serwera i przeglądarki. CERN (Europejska Organizacja Badań Jądrowych) stała się naturalnym miejscem narodzin sieci WWW, ponieważ skupia tysiące naukowców z rozproszonych ośrodków, którzy potrzebowali lepszego narzędzia komunikacji. Dzięki temu CERN udostępnił niezbędną infrastrukturę (sprzęt i sieć), a sam Berners-Lee mógł połączyć hipertekst z istniejącą siecią komputerową CERN. Współpracował przy tym z Robertem Cailliau, który wspólnie z nim opracował formalny plan działania. CERN udzielił Berners-Lee pełnego wsparcia – pozwolił rozwijać kod i testować pierwsze strony na własnym sprzęcie. Bez tej pionierskiej weryfikacji nie byłoby pewnej infrastruktury ani przyzwolenia na późniejsze rozpowszechnienie www .

Data powstania pierwszej strony WWW

20 grudnia 1990 – pierwsza publikacja w CERN

Data powstania pierwszej strony internetowej to 20 grudnia 1990 roku. Tego dnia wewnętrznie w CERN uruchomiono witrynę pod adresem info.cern.ch. Była to pierwsza na świecie strona www. Z perspektywy czasu wiemy, że zawierała ona opis projektu World Wide Web oraz odnośniki do dokumentów związanych z rozwojem tej technologii. Ta prymitywna podstrona, napisana w wcześniej opracowanym HTML-u, składała się głównie z nagłówka i listy linków (patrz tabela powyżej). Zawierała m.in. informacje o hipertekście, zasady korzystania z przeglądarki oraz instrukcje uruchomienia własnego serwera www. Było to jednak bardzo surowe w formie i dostępne tylko dla pracowników CERN – nie było jeszcze publicznego adresu internetowego ani popularnej przeglądarki graficznej. Można to porównać do „piwnicznej wersji” sieci, działającej wyłącznie w CERN.

6 sierpnia 1991 – upublicznienie w Internecie

Dopiero 6 sierpnia 1991 roku Tim Berners-Lee formalnie ogłosił istnienie World Wide Web w Internecie. Wysłał wtedy wiadomość na grupy dyskusyjne Usenet, zapraszając do korzystania z sieci. Ta data jest powszechnie uznawana za „urodziny WWW”, ponieważ wówczas informacja o nowym systemie została udostępniona użytkownikom spoza CERN. W krótkim czasie zainteresowali się nią inni naukowcy i instytucje badawcze. Dzięki temu pierwsze strony WWW zaczęły powstawać poza CERN – np. w grudniu 1991 r. uruchomiono pierwszy serwer WWW w USA (w laboratorium SLAC), a w kolejnych miesiącach zaczęły działać przeglądarki tekstowe (tzw. line-mode). Była to dopiero początkowa faza rozwoju sieci, ale ten moment oznaczał, że technologia WWW wyszła z laboratorium i stała się dostępna globalnie.

Technologie pierwszej strony internetowej

HTML, HTTP i URL

Pierwszą stronę WWW napisał wczesna wersja HTML (HyperText Markup Language). HTML to prosty język znaczników (kończące się tagi <h1>, <p>, <a>), który definiuje strukturę dokumentów i łącza między nimi. Berners-Lee musiał sam wprowadzić podstawowe znaczniki, by strona była czytelna i możliwa do przeglądania. Niemal równocześnie opracował HTTP (HyperText Transfer Protocol) – pierwszy protokół komunikacyjny umożliwiający przeglądarce pobieranie stron z serwera WWW, używając portu 80. Stworzył też URL (Uniform Resource Locator) – system adresów do identyfikacji dokumentów hipertekstowych w sieci (np. http://info.cern.ch/hypertext/WWW/TheProject.html).

• HTML (HyperText Markup Language): język do formatowania stron internetowych. Pierwsze elementy HTML zawierały nagłówki, akapity i odsyłacze. Umożliwiły tworzenie dokumentów hipertekstowych, czyli z klikalnymi odnośnikami.
• HTTP (HyperText Transfer Protocol): podstawowy protokół Internetu używany do przesyłania stron www. W 1990 roku wystarczył bardzo prosty protokół (HTTP/0.9), który żądał pliku i zwracał go do przeglądarki.
• URL (Uniform Resource Locator): jednolity system adresowania, który wskazuje, gdzie znajdują się zasoby w sieci. Na przykład adres pierwszej strony to http://info.cern.ch/.

Dzięki tym wynalazkom każda strona WWW mogła być opisana tekstowo i adresowana. Tworząc pierwszą stronę, Berners-Lee de facto ustalił standardy dla całego Internetu. Początkowe specyfikacje HTML, HTTP i URL były bardzo skromne, ale kluczowo interoperacyjne – każdy mógł w krótkim czasie zaimplementować własne oprogramowanie. Cechą unikatową było to, że przeglądarka WWW pełniła jednocześnie rolę edytora – w CERN można było bezpośrednio modyfikować strony z poziomu przeglądarki.

Pierwszy serwer i oprogramowanie WWW

Serwer WWW Tima Berners-Lee działał na systemie NeXTSTEP na komputerze NeXT (tzw. NeXTCube). Samodzielnie napisał on prosty serwer httpd oraz przeglądarkę WorldWideWeb, obsługujące powstałe dokumenty. Pierwsza strona była hostowana właśnie na tym serwerze o adresie info.cern.ch. Aby zoptymalizować działanie, oznaczono komputer naklejką „server – do not power off”. Pierwsza przeglądarka była mono-platformowa (tylko NeXT), dlatego już w 1991 r. przygotowano prostszą wersję wierszową (line-mode), która działała na innych maszynach. W skrócie: pod koniec 1990 roku powstał kompletny zestaw narzędzi, który umożliwił przeglądanie i redagowanie stron internetowych od zera.

Zawartość pierwszej strony WWW

Informacje o projekcie World Wide Web

Pierwsza strona WWW pełniła rolę „witryny informacyjnej” dla projektu www. Jej podstawową treścią była krótka prezentacja samego projektu World Wide Web. Znajdowały się na niej następujące sekcje:

• Opis projektu WWW – wyjaśnienie celu oraz zasady działania (schemat działania hipertekstu).
• Hypertext FAQ – pierwsze w historii często zadawane pytania dotyczące WWW, odpowiadające np. na pytanie, czym jest hipertekst i jak działa przeglądarka.
• Instrukcje techniczne – opis, jak można uruchomić własny serwer WWW i stworzyć stronę (wraz z kompilacją kodu).
• Listy mailingowe i kontakty – adresy, pod którymi można było skontaktować się z twórcami projektu.
• Linki do innych zasobów – łącza do kolejnych dokumentów na serwerze CERN, takich jak executive summary, W3 news czy bibliography. Strona zawierała też połączenia do początkowo jeszcze nielicznych innych działających serwerów www.

Cała strona składała się głównie z tekstu i odnośników – widać tam główne nagłówki i listy linków (taki pleciony „warkocz” z linków). Nie było grafik ani skomplikowanego układu – wszystko było bardzo przejrzyste i funkcjonalne. W dzisiejszych warunkach strona wyglądałaby „bardzo prymitywnie” (czarny tekst i niebieskie linki na szarym tle). Mimo to dla tamtego czasu była technologicznym przełomem: każdy mógł się z niej dowiedzieć, co to jest WWW i jak zacząć z niej korzystać.

Znaczenie zawartości

Treść pierwszej strony jest istotna historycznie: zawierała podstawy tego, co później zalało internet. Dzięki niej naukowcy mogli dowiedzieć się, na czym polega WWW i jakie korzyści może przynieść. Umieszczono tam wskazówki, jak uruchomić serwer, co zachęcało do tworzenia kolejnych stron. Wiele elementów z tej pierwszej strony (wyjaśnienia, FAQ, linki) pokazuje, że WWW od początku miało być otwartym systemem współdzielenia informacji. Treść była więc jednocześnie podręcznikiem dla użytkowników, przewodnikiem po technologii oraz katalogiem przydatnych zasobów. Zawartość ta stanowiła swoisty „meta-dokument” – strona o stronce, która wyjaśniała, czym jest i jak działa system, który była właśnie budowany.

Rozwój i adopcja WWW po pierwszej stronie

Wczesne reakcje na WWW

Początkowo sieć WWW była ciekawostką techniczną znaną głównie w CERN i kilku ośrodkach akademickich. Po ogłoszeniu projektu w sierpniu 1991 roku rozpoczęły się pierwsze próby rozpowszechnienia. Przez 1991–1992 powstawało kilka nowych serwerów w instytutach fizyki cząstek (SLAC, NCSA i inne). Rozwijano także nowe przeglądarki – poza wspomnianą przeglądarką Tima (dla NeXT) i tekstową line-mode pojawiła się np. przeglądarka Viola (X Window) czy Erwise. Dopiero w 1993 roku pojawiła się pierwsza przeglądarka graficzna Mosaic, która umożliwiła wyświetlanie obrazków i uprościła korzystanie. To był moment przełomowy – strony stały się atrakcyjniejsze dla nie-technicznych użytkowników. W efekcie już do końca 1994 roku funkcjonowało około 10 tysięcy serwerów WWW obsługiwanych przez 10 milionów użytkowników. Dla porównania, na początku 1993 roku działało zaledwie kilkaset serwerów (czyli niewiele ponad 1% całego ruchu internetowego). Internet w tamtych latach wciąż służył głównie do poczty elektronicznej i transferu danych – strony WWW odpowiadały początkowo za ułamek ruchu, ale ich udział szybko rósł.

Wpływ na rozwój Internetu

Pierwsza strona i technologia WWW otworzyły nowe możliwości dla Internetu. Do tego czasu większość informacji krążyła w zamkniętych systemach (dokumenty FTP, grupy dyskusyjne czy sieciowe bazy danych). WWW wprowadziła hipertekst – możliwość klikania w linki i łatwego łączenia dokumentów. Dzięki temu dane można było organizować w sposób intuicyjny. Już w pierwszych latach po starcie WWW, naukowcy i inżynierowie przekonali się, że platforma ta nadaje się do publikacji rezultatów badań, instrukcji, a nawet serwisów informacyjnych. Przykładowo wiele wczesnych bibliotek cyfrowych i projektów edukacyjnych korzystało z WWW do udostępniania materiałów. Szybko zrozumiano też, że każdy może dołączyć – od uniwersytetów po przedsiębiorstwa – co czyniło WWW rozwiązaniem otwartym i skalowalnym. W praktyce pierwsza strona zainicjowała falę innowacji: od archiwów instytucji naukowych po komercyjne witryny. W ciągu kilku lat rozwinął się protokół HTTPS (dla bezpieczniejszego przeglądania), a także utworzone zostały organizacje standaryzacyjne (W3C) dbające o dalszy rozwój.

Rekonstrukcja i archiwizacja pierwszej strony

Przywrócenie strony przez CERN

W 2013 roku, w ramach obchodów 20. rocznicy udostępnienia WWW publicznie, CERN przeprowadził projekt odtworzenia oryginalnej pierwszej strony. Dzięki temu dzisiaj każdy może odwiedzić archiwum pierwszej witryny pod adresem info.cern.ch. Stronę odtworzono dokładnie w formie, w jakiej wyglądała w 1990 roku. CERN udostępnił też symulator starożytnej przeglądarki tekstowej, pozwalający zwiedzać ją w stylu z lat 90. Odrestaurowanie to pokazuje, że pierwsza strona WWW przetrwała jako zabytkowy eksponat cyfrowy.

Archiwa internetowe i zasoby historyczne

Poza oficjalnym odtworzeniem CERN, istnieją także inne źródła historyczne. Internet Archive (Wayback Machine) dokumentuje zmiany w sieci od połowy lat 90. – choć nie obejmuje bezpośrednio pierwszej strony, to w archiwach tej cyfrowej biblioteki można znaleźć wiele wczesnych witryn historycznych oraz kopii serwerów naukowych. Różne muzea techniki i strony edukacyjne zamieszczają informacje o początkach www. Warto zaznaczyć, że dla historyków sieci kluczowe są takie pierwotne materiały. Mimo upływu lat oryginalny kod strony info.cern.ch wciąż istnieje i jest szeroko dostępny. Nawet Archiwum WWW CERN umożliwia przejrzenie rodków (takich jak książki telefoniczne CERN czy przewodniki po sprzęcie) dostępnych tam w 1990 roku. Pozwala to początkującym użytkownikom zobaczyć, jak prosty, a jednocześnie przełomowy, był początek.

Definicje i nieporozumienia dotyczące „pierwszej strony”

Różne znaczenia terminu

Pojęcie pierwszej strony internetowej bywa mylące. Czasem ludzie pytają o pierwszą witrynę w historii internetu albo o najstarszą witrynę www. Warto wyjaśnić, że WWW to konkretny projekt Tima Berners-Lee. Pierwszą stroną World Wide Web była ta z CERN. Jednak Internet istniał wcześniej (np. strony gopher lub dokumenty FTP). Niektóre źródła błędnie podają datę 1991 lub nawet 1993 jako „start WWW”, ponieważ wtedy technologia stała się bardziej publiczna. Inne mylą prawdziwie pierwszą stronę (wewnętrzną stronę CERN w 1990) z pierwszą ogólnie dostępną w Internecie (1991). Rozróżnienie jest ważne dla historyków: technicznie za datę narodzin przyjmuje się końcówkę 1990 r., a za moment rozpowszechnienia – lato 1991 r.

Mity i przesądy

Krąży kilka mitów. Niektórzy twierdzą, że pierwszą stronę stworzył ktoś inny niż Berners-Lee lub że pierwsza domena to inny adres, ale dowody jednoznacznie wskazują na CERN. Bywa też, że używa się słowa WWW w potocznym sensie do opisania dowolnej strony internetowej. Jednak strona Berners-Lee była pierwszą w konkretnej architekturze sieci WWW (z adresami http://). Inne systemy hipertekstu (jak Gopher czy Veronica) powstały wcześniej, ale działały na innych zasadach i nie używały HTTP/HTML. Z czasem powstały także technologie konkurencyjne (np. serwisy w pakiecie Lotus Notes), lecz to WWW stała się uniwersalnym standardem.

Warto też wspomnieć, że “pierwsza strona” miała charakter statyczny – to znaczy nie generowała treści dynamicznie jak dzisiejsze portale. Dlatego niektórzy początkujący programiści mogą myśleć, że „tak prosta strona nie była stroną WWW”, gdy tak naprawdę była to zupełnie nowa jakość w stosunku do wcześniejszych dokumentów sieciowych. Rozumiejąc tę różnicę, można docenić, że WWW wprowadziło możliwość łączenia stron i łatwej nawigacji, a CERN i Berners-Lee położyli tego fundament.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Kto opracował pierwszą stronę internetową i kiedy dokładnie powstała?

Pierwszą stronę WWW stworzył Tim Berners-Lee w CERN-ie. Premiera wewnętrzna miała miejsce 20 grudnia 1990 roku, a była to strona opisująca sam projekt World Wide Web. Z kolei jej publiczne ogłoszenie nastąpiło 6 sierpnia 1991 r. – wtedy powiadomiono o sieci WWW użytkowników sieci Usenet i innych ośrodków badawczych, co uznaje się za „urodziny sieci WWW”.

Co zawierała pierwsza strona internetowa?

Pierwsza strona (info.cern.ch) była swoistą witryną informacyjną o projekcie www. Zawierała wstępny opis idei Web (hipertekstu), pierwsze FAQ, instrukcje techniczne (np. jak założyć serwer WWW) i linki do dokumentów CERN. Były tam odnośniki do podstron (np. reguły projektu, mailing listy, archiwum wiadomości). Strona była bardzo prosta – składała się głównie z nagłówków i list linków w czarnym tekście. Pełniła funkcję przewodnika po sieci dla pierwszych użytkowników.

Jakie technologie użyto przy tworzeniu tej strony?

Pierwszą stronę wykonał Berners-Lee w HTML-u, czyli prostym języku znaczników, który sam opracował. Do łączenia z serwerem służył protokół HTTP (HyperText Transfer Protocol), pierwszy protokół komunikacji stron www. Do określania adresów wykorzystano standard URL (Uniform Resource Locator), np. http://info.cern.ch/hypertext/WWW/TheProject.html. Serwer działał na komputerze NeXT z oprogramowaniem napisanym przez Bernersa-Lee, a przeglądarka WWW (WorldWideWeb) również powstała w jego pracowni. Dzięki tym nowym technologiom strona mogła być pobierana i wyświetlana przez każdego, kto miał odpowiednie oprogramowanie.

Jak szybko rozprzestrzeniła się sieć WWW?

Początkowo rozwój był powolny. W ciągu pierwszych dwóch lat po 1991 r. uruchomiono kilkaset serwerów naukowych (jednak do 1993 r. było ich dopiero około 500). Znaczący wzrost nastąpił wraz z powstaniem graficznej przeglądarki Mosaic w 1993 roku. CERN w 1993 r. udostępnił kod WWW dla wszystkich, co dodatkowo przyspieszyło adopcję. Pod koniec 1994 r. działało już ok. 10 000 serwerów WWW i sieć miała miliony użytkowników. Ta ekspansja sprawiła, że WWW zaczęło dominować w Internecie – pod koniec 1994 było 10 mln użytkowników WWW (choć to nadal niewielki ułamek obecnej skali). W kolejnych latach rozwój WWW był już wykładniczy, co zapoczątkował powrót na pierwszy plan.

Czy mogę dziś zobaczyć tę pierwszą stronę i dowiedzieć się więcej o jej zawartości?

Tak, tak! CERN udostępnia oryginalną, przywróconą wersję pierwszej strony WWW pod adresem info.cern.ch. Można tam przeglądać witrynę tak, jak wyglądała w 1990 r. (dostępny jest nawet symulator starożytnej przeglądarki). Istnieją też archiwa internetowe i muzea cyfrowe dokumentujące historię sieci – jednak oficjalne źródło to CERN. Dodatkowo wiele publikacji edukacyjnych i archiwum internetowe (Internet Archive) opisuje początki www. Dzięki tym materiałom każdy może poznać szczegóły, takie jak treść FAQ czy instrukcji, które opublikował Berners-Lee już na pierwszej stronie.