Największe firmy internetowe w Zambii

Cyfrowy rynek Zambii rośnie szybciej niż poziom urbanizacji. Gospodarka oparta na telefonii komórkowej, silnych sieciach agentów i rozwijającym się handlu online sprawia, że lokalne firmy internetowe łączą usługi finansowe, logistykę i media. Na czele stoją operatorzy komórkowi oraz dostawcy światłowodu, a tuż za nimi fintechy, platformy e‑commerce i aplikacje „ostatniej mili”. Poniżej przegląd największych graczy, ich modeli działania i wpływu na transformację cyfrową kraju.

Operatorzy i dostawcy dostępu do internetu

MTN Zambia – mobilny lider i usługi cyfrowe

Największy operator komórkowy w kraju buduje przewagę dzięki rozległej sieci 4G, inwestycjom w modernizację sieci szkieletowej oraz stopniowym wdrożeniom 5G w kluczowych miastach. Oferta pakietów danych jest segmentowana pod kątem mikropakietów dziennych, planów tygodniowych i elastycznych subskrypcji, co ułatwia dostęp przy niższych dochodach rozporządzalnych. Wspierają to aplikacje samoobsługowe do zarządzania kontem, kontrolą zużycia i zakupem usług VAS (np. muzyka, wideo, edukacja).

Operator intensywnie współpracuje z branżą usług finansowych i detalistami, integrując płatności komórkowe, doładowania oraz płatności rachunków użyteczności publicznej. Dzięki temu hurtownie, sklepy i punkty usługowe mogą akceptować płatności bezgotówkowe i wykonywać rozliczenia niemal w czasie rzeczywistym. Rozwój usług dla firm obejmuje łącza korporacyjne, APN-y prywatne, IoT oraz rozwiązania chmurowe dostarczane we współpracy z globalnymi partnerami.

Airtel Zambia – intensywny rozwój zasięgu danych

Drugi co do wielkości operator, znany z agresywnej polityki cenowej, oferuje stabilne 3G/4G oraz wzmacnia obecność w obszarach podmiejskich i korytarzach transportowych. Strategia obejmuje mocny nacisk na pakiety społecznościowe i wideo, co zmniejsza barierę wejścia dla nowych użytkowników. W obszarze biznesowym operator świadczy łącza punkt‑punkt, wirtualne sieci prywatne i usługi bezpieczeństwa sieciowego dla MŚP oraz dużych przedsiębiorstw.

Wraz z rozwojem usług cyfrowych rośnie znaczenie integracji z fintechami, sklepami i serwisami treści. Airtel wspiera kampanie marketingowe w modelu data‑driven (zgodne z regulacjami), a także udostępnia API do mikropłatności i komunikacji A2P, co upraszcza uruchamianie kampanii i programów lojalnościowych.

Zamtel – filar państwowej łączności

Państwowy operator telekomunikacyjny pozostaje ważnym dostawcą głosu i dostępu do internetu, z istotną rolą w zapewnianiu usług na obszarach o mniejszej opłacalności komercyjnej. Modernizacja sieci obejmuje rozbudowę 3G/4G, łącza punktowe oraz integrację z sieciami światłowodowymi. Zamtel wspiera również przedsiębiorstwa i sektor publiczny, oferując usługi kolokacji, łącza dzierżawione i projekty specjalne w ramach inicjatyw e‑administracji.

Znaczenie operatora podkreśla regulacja rynku prowadzona przez ZICTA – od aukcji widma, przez standardy jakości, po rejestrację kart SIM. Współpraca z instytucjami państwowymi i samorządami ułatwia wdrażanie nowych usług cyfrowych w ochronie zdrowia, edukacji i energetyce.

Liquid Intelligent Technologies – kręgosłup szkieletu i usługi korporacyjne

Globalny dostawca łączności światłowodowej z silną obecnością w Zambii. Firma łączy międzypaństwowe trasy na odcinkach północ–południe i wschód–zachód, zapewniając operatorom i dużym klientom dostęp do międzynarodowych punktów wymiany ruchu. Oferuje łącza klasy operatorskiej (IP Transit, DIA), SD‑WAN, bezpieczeństwo sieciowe, a także integracje z chmurami publicznymi, co pozwala firmom budować hybrydowe środowiska IT o wysokiej dostępności.

W segmencie detalicznym i MŚP popularne są stałe łącza oparte na światłowodzie lub radiolinii, a także usługi zarządzane: zapory sieciowe, zapobieganie DDoS, kopie zapasowe. Dzięki lokalnym punktom obecności skraca się opóźnienie dostępu do treści, co poprawia jakość pracy z narzędziami SaaS i wideokonferencjami.

Paratus Zambia – łączność klasy enterprise i centra przetwarzania

Dostawca infrastruktury o wzmocnionym portfelu usług biznesowych: od MPLS i SD‑WAN, przez satelitarny dostęp zapasowy dla odległych lokalizacji, po kolokację i chmurę prywatną. Firma stawia na odporność – redundancję tras, wielotorowe zasilanie i wysoki poziom SLA. To szczególnie ważne dla banków, kopalń, sieci handlowych i firm logistycznych działających w różnych prowincjach.

Rosnące znaczenie lokalnych usług obliczeniowych wynika z potrzeby zgodności z regulacjami, ograniczania opóźnień i kosztów transferów międzynarodowych. Paratus rozwija ofertę dla integratorów systemów, dostarczając węzły węzły wymiany ruchu i połączenia międzyoperatorskie, co wzmacnia ekosystem.

Płatności cyfrowe i fintech

MTN MoMo – płatności, oszczędności i ekosystem agentów

Portfele mobilne operatora otworzyły drogę do bezgotówkowych transakcji dla milionów użytkowników. MTN MoMo umożliwia przelewy P2P, wypłaty w gotówce u agentów, płatności rachunków (energia, woda), doładowania, subskrypcje usług i zakupy u tysięcy akceptantów. Dynamicznie rozwija się akceptacja w marketach i mniejszych sklepach, a także w transporcie. W ofercie pojawiają się mikroskładki ubezpieczeniowe i mikrooszczędzanie, często we współpracy z bankami i ubezpieczycielami.

Skalę zapewnia gęsta sieć punktów partnerskich na osiedlach, dworcach i bazarach. Integracje API ułatwiają e‑sklepom i platformom usługowym przyjmowanie płatności, a firmom – wypłaty masowe wynagrodzeń czy rozliczenia z podwykonawcami.

Airtel Money – płatności w handlu i usługach publicznych

Usługa portfela cyfrowego operatora umożliwia podobny zakres operacji: P2P, płatności u agentów, opłacanie rachunków i zakupy w sklepach. Priorytetem jest prosta obsługa USSD oraz szerokie partnerstwa z detalistami i serwisami rozrywkowymi. Wzmacnianie akceptacji w punktach sprzedaży zwiększa użyteczność portfela w codziennych płatnościach, a rozwiązania dla biznesu (m.in. payouty, linki płatnicze) upraszczają cyfryzację MŚP.

Zamtel Kwacha – inkluzywność i integracja z usługami publicznymi

Rozwiązanie państwowego operatora koncentruje się na łączeniu obywateli z usługami komunalnymi i administracją publiczną, przy równoczesnym utrzymaniu funkcji standardowych portfeli. Dostęp przez USSD, aplikacje i agentów pozwala na obsługę zarówno klientów miejskich, jak i wiejskich. Współpraca z sektorem publicznym wspiera wdrożenia e‑usług i ogranicza koszty obsługi gotówki.

Kazang – sieć agentów i płatności z terminali

Jeden z największych operatorów sieci POS/agentów w kraju. Umożliwia sprzedaż doładowań, przyjmowanie opłat rachunków, wypłaty gotówki i płatności za usługi transportowe czy telewizyjne. Z perspektywy małego handlu to prosty sposób na dywersyfikację przychodów i obsługę klientów bez konta bankowego. Dla konsumentów – wygodny punkt jednego kontaktu, dostępny w pobliżu miejsca zamieszkania.

Platforma wspiera integracje z operatorami komórkowymi, serwisami treści i dostawcami usług publicznych. Model rozliczeń jest zoptymalizowany pod małe kwoty i dużą liczbę transakcji, co odzwierciedla strukturę koszyka zakupowego gospodarstw domowych.

Zoona – pionier agentów i przekazów pieniężnych

Firma wyrosła w Zambii jako jedna z pierwszych platform agentów obsługujących przelewy i wypłaty gotówki, a następnie rozszerzyła działalność regionalnie. Model Zoon’y przyspieszył adopcję płatności cyfrowych, zanim bankowość mobilna i portfele operatorów osiągnęły masę krytyczną. Choć rynek się przetasował, dziedzictwem pozostaje dojrzała sieć kompetencji agentów oraz zwyczaj wykonywania opłat na odległość, który wzmacnia obecne usługi fintechowe.

Inne bramki i agregatory płatności

Ekosystem uzupełniają lokalne i regionalne bramki płatnicze z integracjami kartowymi, push‑to‑wallet, przelewami i linkami płatniczymi. Dostarczają one SDK i wtyczki do popularnych platform sklepów internetowych, ułatwiając start MŚP. W segmencie B2B ważne są narzędzia do rozliczeń masowych, weryfikacji tożsamości (KYC) oraz analityki transakcyjnej pozwalającej ograniczać fraude i chargebacki.

Handel internetowy, dostawy i usługi „ostatniej mili”

Tigmoo – marketplace, logistyka i szybkie dostawy

Jedna z największych zambijskich platform zakupowych łączy sprzedaż wielobranżową, własną logistykę i rozwiązania dla sprzedawców zewnętrznych. Silny nacisk na operatorów magazynowych, integrację z płatnościami mobilnymi i śledzenie przesyłek pozwala budować zaufanie klientów. Platforma wspiera także dostawy artykułów spożywczych, elektroniki, produktów dla domu oraz usługi kurierskie B2B, skracając czas dostawy w głównych aglomeracjach.

W odpowiedzi na preferencje klientów, serwis rozwija opcje płatności przy odbiorze oraz w punktach partnerskich. Dla sprzedawców oferuje narzędzia do zarządzania stanami, ekspozycji produktów i promocji, a także programy fulfillment, które zmniejszają barierę logistyczną dla MŚP.

AfriDelivery – jedzenie, quick‑commerce i partnerstwa

Platforma kojarzona głównie z dostawami jedzenia współpracuje z setkami restauracji oraz rozwija szybkie dostawy produktów pierwszej potrzeby. Mocną stroną jest aplikacja mobilna z trackowaniem zamówień, transparentnym cennikiem i obsługą kuponów oraz programów lojalnościowych. Rosnący segment to partnerstwa korporacyjne (zamówienia zbiorcze, eventy, benefity pracownicze), które zwiększają dywersyfikację przychodów.

Współpraca z flotami kurierów i punktami „cloud kitchen” pozwala optymalizować gęstość zleceń i czasy dostaw. Integracje z portfelami mobilnymi i terminalami agentów wspierają płatności bezgotówkowe nawet dla klientów bez kart.

Dot Com Zambia i logistyka e‑commerce

Jako operator logistyczny i technologiczny firma koncentruje się na usprawnieniu ostatniej mili: sortowaniu, trasowaniu i integracjach API ze sklepami internetowymi. Zapewnia usługi kurierskie, odbiory w punktach i płatność przy odbiorze, co odzwierciedla lokalne preferencje zakupowe. Wspiera też transgraniczny e‑handel, łącząc sprzedawców z rynkami regionalnymi.

Rynki ogłoszeniowe i niszowe platformy

Ogłoszenia motoryzacyjne, nieruchomości i usługi rzemieślnicze migrują do sieci. Wzrost generują katalogi firm i branżowe wortale, które oferują leady i narzędzia do rezerwacji. Znaczącą rolę odgrywają społecznościowe kanały sprzedażowe i grupy lokalne, często sprzęgnięte z płatnościami mobilnymi oraz dostawami realizowanymi przez niezależnych kurierów.

Ulendo i inne aplikacje przewozowe

Krajowe platformy ride‑hailing zmieniły sposób poruszania się w miastach, udostępniając przejrzyste ceny, ocenę kierowców i bezgotówkowe płatności. Aplikacje te integrują się z portfelami mobilnymi i kartami, oferują też taryfy korporacyjne oraz dostawy przesyłek. Efekt sieciowy – liczba kierowców, czas dojazdu i bezpieczeństwo – staje się kluczową przewagą konkurencyjną na zatłoczonych trasach miejskich.

Media cyfrowe, treści i zaplecze infrastrukturalne

Portale informacyjne i rozrywka online

Największe serwisy informacyjne i rozrywkowe w Zambii przyciągają masową publiczność aktualnościami, sportem, kulturą i publicystyką. Ich model przychodów opiera się na reklamie display, treściach sponsorowanych i współpracach z markami. W miarę jak zasięg mobilnego internetu rośnie, serwisy te wzmacniają dystrybucję w mediach społecznościowych i aplikacjach mobilnych, optymalizując strony pod szybkie ładowanie przy ograniczonych transferach.

Wideo na żądanie zyskuje dzięki pakietom danych zero‑rating lub specjalnym opcjom sieciowym operatorów. Lokalne produkcje i transmisje sportowe cieszą się stabilnym popytem, a współpraca z operatorami telekomunikacyjnymi pomaga ograniczać koszty danych końcowych użytkowników.

Reklama cyfrowa i monetyzacja

Rynek reklamowy przechodzi migrację budżetów do kanałów online: wyszukiwanie, reklama w social media, wideo oraz influencer marketing. Najwięksi wydawcy i platformy budują kompetencje w zakresie analityki, targetowania i weryfikacji jakości ruchu. W B2B rośnie popyt na kampanie rozliczane za efekty (lead, sprzedaż), integracje katalogów produktowych oraz automatyzację retencji klientów przy użyciu narzędzi CRM i komunikacji A2P (SMS/OTT).

Infrastruktura treści: cache, peering i optymalizacja

Aby obniżyć opóźnienia i koszty, operatorzy i dostawcy łączności rozwijają lokalne punkty wymiany ruchu oraz cache dla popularnych serwisów. Lokalne peeringi i optymalizacja tras poprawiają jakość streamingu, wideokonferencji i gier online. Wspierają to inwestycje w łącza szkieletowe i dostępowe – od światłowodu po rozwiązania radiowe – a także rosnące wykorzystanie CDN przez wydawców i sklepy internetowe.

Data center i usługi chmurowe

Lokalne kolokacje i chmury prywatne umożliwiają zgodność z regulacjami, niższe opóźnienia i lepszą kontrolę kosztów. Duże firmy z sektorów finansowego, wydobywczego i handlowego przenoszą krytyczne systemy bliżej użytkowników i punktów sprzedaży. Warstwa bezpieczeństwa obejmuje ochronę przed DDoS, segmentację sieci, szyfrowanie oraz rozwiązania SOC jako usługa. Coraz popularniejsze są architektury hybrydowe: aplikacje kluczowe lokalnie, a skalowanie obliczeń i analityka w chmurach publicznych.

Rola edukacji cyfrowej i hubów innowacji

Ekosystem uzupełniają inkubatory, przestrzenie coworkingowe i programy akceleracyjne, które szkolą programistów, analityków i specjalistów e‑commerce. Wspierają one tworzenie nowych firm SaaS, narzędzi dla sklepów internetowych, rozwiązań martech oraz produktów govtech. Wspólne projekty z operatorami, bankami i dostawcami łączności ułatwiają testy POC, dostęp do API i pierwszych klientów biznesowych.

Wszystkie opisane segmenty wzajemnie się wzmacniają: operatorzy zapewniają łączność i dystrybucję, fintechy – płatności i rozliczenia, a platformy e‑commerce i treści generują popyt na dane. Dzięki temu rynek rozwija się wielowarstwowo, przyciągając inwestycje oraz talent technologiczny.